Katarakt Nedir?

Katarakt, gözün içinde ışığı retinaya odaklayan doğal merceğin saydamlığını kaybederek bulanıklaşmasıdır. Halk arasında “göze perde inmesi” olarak da tanımlanabilir. Katarakt başlangıçta belirti vermeyebilir; ilerledikçe bulanık görme, renklerde solma, ışıkların etrafında hareler ve gece görüşünde zorlanma görülebilir.

Katarakt en sık yaşa bağlı gelişir. Diyabet, göz travması, daha önce geçirilen göz ameliyatları, uzun süreli steroid kullanımı ve yoğun UV maruziyeti de katarakt riskini artırabilir. Tanı ayrıntılı göz muayenesiyle konur; kataraktı ortadan kaldıran tedavi, bulanıklaşan doğal merceğin yapay göz içi mercekle değiştirilmesidir.

Katarakt Nedir?

Katarakt, göze gelen ışığın retinaya iletilmesini sağlayan doğal göz merceğinin saydamlığını yitirerek matlaşmasıdır. Bu süreçte göz içi merceğin yapısında çeşitli nedenlerle birtakım kimyasal değişimler meydana gelmektedir. Hastalık ilerledikçe hem yakın hem uzak görüşte görme kaybı söz konusudur.

Katarakt, sıklıkla yaşlanmanın bir sonucu olarak görülse de, doğuştan ve sonradan çeşitli dış etkenler nedeniyle gelişim gösterebilmektedir. Katarakt, her iki gözde de oluşabileceği gibi birinden diğerine yayılım göstermez. Hastalığın ilerleme hızı sıklıkla ortaya çıkış nedeniyle bağlantılıdır. Göz travmaları ve göz ameliyatları sonrasında ortaya çıkan katarakt, yaşa bağlı ortaya çıkan çeşidine göre daha hızlı ilerleme gösterir.

Katarakt sonucu oluşan görme kaybının temel nedeni ise, göze dışarıdan giren ışığın saydamlığını yitiren mercekten geçerken sağlıklı bir şekilde kırılımının gerçekleşmemesidir. Bunun sonucunda retinada görüntü olması gerektiği gibi odaklanmaz ve göz içinde dağılım gösterir. Katarakt ileri derecede görme kaybına neden olmakla birlikte körlüğe neden olmaz.

Göze Perde İnmesi Katarakt mıdır?

Halk arasında “göze perde inmesi” olarak tanımlanan bulanık ve puslu görme, kataraktla ilişkili olabilir. Ancak ani şekilde ortaya çıkan perde, gölge veya görme alanı kaybı retina hastalıkları gibi farklı ve acil değerlendirme gerektirebilen durumlarda da görülebilir. Bu nedenle şikâyetin başlangıç zamanı ve eşlik eden belirtiler göz muayenesinde değerlendirilmelidir.

Katarakt Belirtileri Nelerdir?

Katarakt genellikle yavaş ilerler ve başlangıçta belirtileri fark edilmeyebilir. Ancak hastalık ilerledikçe aşağıdaki belirtiler ortaya çıkabilir:

Bulanık veya Buğulu Görme: En yaygın belirtidir. Hastalar genellikle 'buzlu bir camın arkasından bakıyormuş gibi' hissettiklerini ifade ederler.

Renklerin Soluklaşması: Renkler daha az canlı, sararmış veya solgun görünebilir.

Işığa Karşı Hassasiyet ve Parlama: Özellikle gece araba kullanırken karşıdan gelen farlar veya parlak güneş ışığı rahatsız edici parlamalara ve ışıkların etrafında halelere neden olabilir.

Tek Gözde Çift Görme: Tek gözle bakıldığında bile nesnelerin çift veya hayaletli görülmesi.

Gözlük Numarasının Sık Değişmesi: Katarakt ilerledikçe gözün kırma gücü değişir, bu da gözlük veya lens numaralarının sık sık güncellenmesini gerektirebilir.

Gece Görüşünde Zorlanma: Loş ışıkta veya geceleyin görme kalitesi belirgin şekilde düşer.

Okuma Güçlüğü: Yakın görüş için daha parlak ışığa ihtiyaç duyma.

Katarakt Olan Kişi Nasıl Görür?

Gözümüzün elemanlarını bir fotoğraf makinasının elemanları gibi düşündüğümüzde, katarakt hastalığını makinenin önündeki odaklanmayı sağlayan lensin buhurlanması olarak düşünebiliriz. Renklerin canlılığını yitirmesi, bulanık görme, geceleri parlak ışıklardan rahatsız olma, loş ve karanlık ortamlarda detayları görmemek hastaların yaşadığı görüş bozukluklarındandır.

Katarakt hastaları, dünyayı buzlu bir camın ardından bakıyormuş gibi bulanık ve soluk ve pastel tonlarda görür. Kataraktı olan kişiler görüntüleri puslu, soluk veya buzlu camın arkasından bakıyormuş gibi algılayabilir. Renkler canlılığını kaybedebilir; gece araç kullanırken farlar ve sokak lambaları daha fazla parlama ve hare oluşturabilir.

Katarakt Neden Olur?

Kataraktın en yaygın nedeni yaşla birlikte göz merceğinde meydana gelen doğal değişikliklerdir. Mercekteki proteinlerin yapısı zamanla değişerek bulanık alanlar oluşturabilir.

Diyabet, göz travması, daha önce geçirilmiş göz ameliyatları, uzun süreli steroid kullanımı, sigara ve yoğun UV maruziyeti katarakt gelişme riskini artırabilir.

Katarakt oluşum nedenleri aşağıdaki gibidir:

• Yaşlanma: En yaygın nedendir.
• Tıbbi Durumlar: Özellikle diyabet (şeker hastalığı) katarakt gelişimini hızlandırır.
• Yaşam Tarzı Faktörleri: Sigara ve aşırı alkol tüketimi riski artırır.
• Çevresel Etkenler: Gözleri korumasız şekilde uzun süre yoğun ultraviyole (UV) güneş ışığına maruz bırakmak önemli bir risk faktörüdür.
• İlaç Kullanımı: Kortikosteroid (kortizon) içeren ilaçların uzun süreli kullanımı katarakt gelişimini tetikleyebilir.
• Diğer Nedenler: Ailede katarakt öyküsü (genetik yatkınlık), geçirilmiş göz ameliyatları ve göze alınan darbeler (travma) diğer risk faktörleri arasında sayılabilir.

Katarakt Kimlerde Görülür ve Hangi Yaşta Başlar?

Katarakt, genellikle yaşla birlikte ortaya çıkan bir göz hastalığıdır. Çoğu insan için, Katarakt 60 yaş civarında başlar. Bu süreçte göz merceği zamanla bulanıklaşır. Ancak, bazı bireylerde daha erken yaşlarda, hatta 40'lı yaşlarda da katarakt gelişimi görülebilir. Çeşitli faktörler bu durumu etkileyebilir. Örneğin:

1. Genetik yatkınlık
2. Uzun süreli güneş ışığına maruz kalma
3. Diabetes mellitus gibi sağlık sorunları

Bu nedenle, katarakt yaşla ilişkilendirilmesine rağmen, dikkat edilmesi gereken başka unsurlar da vardır. Eğer belirtileri yüzeye çıkmışsa, bir uzmana danışmak önemli bir adım olacaktır.

Katarakt Türleri Nelerdir?

Kataraktlar, göz merceğinin hangi bölümünü etkilediklerine göre üç ana türe ayrılır. Her tür, görmeyi farklı şekillerde etkileyebilir:

Nükleer Katarakt: Merceğin merkezinde (nükleus) oluşur ve genellikle yaşlanmayla doğrudan ilişkilidir. Başlangıçta yakını görmeyi geçici olarak iyileştirebilir, ancak zamanla mercek sararır veya kahverengileşir, bu da renklerin ayırt edilmesini zorlaştırır ve görüşü önemli ölçüde bulandırır.

Kortikal Katarakt: Merceğin dış kenarlarında (korteks) başlar ve merkeze doğru ilerleyen beyaz, kama şeklinde opaklıklar olarak görülür. Bu tür kataraktlar, özellikle gece araba kullanırken ışıkların etrafında parlamalara ve halelere neden olabilir.

Posterior Subkapsüler Katarakt: Merceğin arka yüzeyinde, kapsülün hemen altında küçük, opak bir alan olarak başlar. Genellikle diğer türlerden daha hızlı ilerler ve özellikle okuma, parlak ışıkta görme ve gece sürüşü sırasında parlamalara neden olarak görüşü bozar. Diyabet hastalarında veya yüksek dozda steroid kullanan kişilerde daha sık görülür.

Katarakt Nasıl Teşhis Edilir?

Katarakt, göz doktoru tarafından yapılacak göz muayenesi ile teşhis edilir. Muayene sırasında hastada farklı bir göz problemi olup olmadığı sıklıkla tespit edilebilmektedir. Hastalığın teşhisi için kontrol edilen kriterler aşağıdaki gibidir:

• Göz içi lenste belirgin bir matlaşma söz konusu mu?
• Eğer matlaşma durumu söz konusu ise bu hastanın görme keskinliğini etkiliyor mu?
• Cerrahi müdahale hastanın görme kalitesinin iyileşmesinde ne derece bir ilerleme sağlar?
• Cerrahi müdahale hasta açısından herhangi bir risk barındırıyor mu?

Bu kapsamda uygulanan test ve tetkikler aşağıdaki gibidir:

Görme Keskinliği Testi: Görme keskinliği testi ile hastanın ince detayları görme yeteneği ölçülmektedir. Hastadan büyükten küçüğe sıralanmış şekilleri ve harfleri belli bir mesafeden okuması istenir.

Biyomikroskobik muayene (yarık lamba muayenesi): Biyomikroskop aracılığıyla kornea, iris, lens ve gözün ön segmentindeki diğer elemanları incelenmektedir.

Tonometri: Kataraktlı göz merceği göz tansiyonunu genellikle yükseltmektedir. Bu yüzden tonometri aracılığıyla hastanın göz tansiyonu ölçülmektedir.

Retina muayenesi: Retina muayenesi ile hastalığın retinaya etkileri ölçülmektedir.

Katarakt Nasıl Tedavi Edilir?

Kataraktı ortadan kaldıran tedavi cerrahidir. Gözlük değişikliği veya daha güçlü aydınlatma erken dönemde görme şikâyetlerini bir süre yönetmeye yardımcı olabilir; ancak kataraktı ortadan kaldırmaz.

Ameliyat kararı yalnızca kataraktın varlığına göre değil; görme azalmasının okuma, araç kullanma, çalışma ve günlük yaşamı ne ölçüde etkilediğine göre verilir. Ameliyatta bulanıklaşmış doğal göz merceği çıkarılır ve yerine yapay göz içi mercek yerleştirilir.

Katarakt ameliyatının yöntemleri, göz içi mercek seçenekleri ve iyileşme süreci hakkında ayrıntılı bilgi için katarakt ameliyatı sayfasını inceleyebilirsiniz.

Katarakt Ameliyatı Ne Zaman Değerlendirilir?

Katarakt ameliyatı, çeşitli cerrahi yöntemlerle hastanın doğal göz içi lensi alınarak, yerine yapay göz içi mercek yerleştirilmesi işlemidir. Mikrocerrahi niteliğinde bir operasyondur.

Operasyona damla anestezi ile gözün uyuşturulması ile başlanır. Gözün kenarından açılan bir mikro kesi yardımıyla göz içine girilir. Kataraktlı çeşitli cerrahi yöntemlerle göz içinden çıkartılır. Son olarak göz içi lensin yerine başka bir kesiden yapay mercek yerleştirilir ve operasyon tamamlanır. Katarakt ameliyatının nasıl yapıldığını inceleyin.

Fako Yöntemi ve Göz İçi Mercek

Fakoemülsifikasyon (Fako) yöntemi, günümüz katarakt cerrahisinde altın standart olarak kabul edilen dikişsiz bir tekniktir. Bu yöntemde, gözün kenarından açılan yaklaşık 2 milimetrelik çok küçük bir kesiden girilerek, yüksek frekanslı ultrason (ses dalgaları) yayan bir cihaz ucuyla kataraktlı mercek göz içinde eritilir ve emilerek temizlenir. Temizlenen doğal mercek yuvasına, hastanın görme ihtiyaçlarına göre seçilen yapay bir göz içi lens (IOL) yerleştirilir. Katarakt ameliyatında kullanılan göz içi mercekleri inceleyin

Göz İçi Lens (IOL) Seçenekleri

Ameliyatta kullanılan yapay lensler, farklı görme ihtiyaçlarına cevap verir:

Monofokal (Tek Odaklı) Lensler: Bu lensler, görüşü tek bir mesafede (genellikle uzakta) netleştirmek için tasarlanmıştır. Ameliyat sonrası hastalar uzağı gözlüksüz net görebilirken, okuma gibi yakın aktiviteler için gözlüğe ihtiyaç duyarlar.

Multifokal (Çok Odaklı) ve Trifokal (Üç Odaklı) Lensler: 'Akıllı lens' olarak da bilinen bu lensler, hem uzak, hem orta hem de yakın mesafede net görüş sağlayarak hastaların gözlük bağımlılığını en aza indirmeyi hedefler.

Katarakt İlerlerse Ne Olur?

Gözde Katarakt varlığı, görme yetisini yavaş yavaş etkileyebilir. İlk başta bulanık, ardından ise giderek artan bir görüş kaybı meydana gelir. Ayrıca, gece görüşünde zorluk yaşamaya başlanır. Renklerin soluklaşmasıyla birlikte, parlak ışıklar etrafında halo etkisi oluşabilir. Ne yazık ki, bu durum günlük yaşamı ciddi biçimde etkileyebilir. Eğer katarakt şüpheniz varsa, bir göz doktoruna muayene olunması önemlidir.

Bebek ve Çocuklarda Katarakt

Hastalığı doğumla birlikte konjenital tipi yeni doğmuş bebeklerde görülebilmektedir. Ayrıca çocukluk döneminde de çeşitli nedenlerle hastalığa rastlanabilmektedir. Bebeklerde ve çocuklarda katarakt görülme görülme nedenleri:

• Genetik nedenler
• Hamilelik döneminde annenin geçirdiği hastalıklar
• Anne karnında geçirilen çeşitli göz travmaları
• Annenin hamilelik döneminde kullandığı ilaçlar

Doğumsal (Konjenital) Katarakt ve Erken Teşhisin Önemi

Doğumsal (konjenital) katarakt, bebeğin doğumda bir veya her iki gözünde mercek bulanıklığı olması durumudur. Bu durum, bebeğin görme sisteminin normal gelişimini engelleyebileceği için acil ve kritik bir öneme sahiptir. Göz bebeğinde beyaz bir leke (lökokori) veya şaşılık gibi belirtilerle fark edilebilir. Erken teşhis edilip tedavi edilmezse, beynin o gözden gelen görüntüleri işlemeyi öğrenememesine ve sonuç olarak kalıcı görme azlığına (göz tembelliği veya ambliyopi) yol açabilir. Bu nedenle, doğumdan sonra yapılan bebek göz muayeneleri ve herhangi bir şüphe durumunda derhal göz doktoruna başvurulması hayati önem taşır. Tedavisi, genellikle yaşamın ilk birkaç ayı içinde yapılan cerrahi müdahaledir.

Katarakt Hakkında Sık Sorulan Sorular

Katarakt Körlüğe Neden Olur mu?

Evet. Tedavi edilmeyen ve ilerleyen katarakt, görmenin giderek azalmasına ve ileri aşamalarda ciddi görme kaybına, hatta körlüğe neden olabilir. Ancak katarakta bağlı görme kaybı çoğunlukla ameliyatla tedavi edilebilir. Katarakt ameliyatında saydamlığını kaybeden doğal göz merceği çıkarılarak yerine yapay göz içi mercek yerleştirilir.

Katarakt nedeniyle görmenin günlük yaşamı etkilemeye başlaması durumunda göz muayenesi geciktirilmemelidir.

Katarakt Ağrı Yapar mı?

Katarakt genellikle ağrı yapmaz. En sık görülen belirtiler; yavaş ilerleyen bulanık görme, renklerin soluklaşması, ışıkların çevresinde hare oluşması, kamaşma ve gece görüşünün azalmasıdır.

Gözde ani veya şiddetli ağrı, belirgin kızarıklık, ani görme kaybı ya da ışık çakmaları varsa bu belirtiler doğrudan katarakta bağlanmamalıdır. Başka bir göz hastalığının belirtisi olabileceği için kısa sürede göz hekimine başvurulmalıdır.

Katarakt Dışarıdan Anlaşılır mı?

Katarakt başlangıç ve orta evrelerde çoğunlukla dışarıdan bakıldığında anlaşılmaz. Katarakt, gözün dış yüzeyinde değil, göz bebeğinin arkasında bulunan doğal mercekte gelişir. Kesin tanı, göz hekimi tarafından yapılan görme değerlendirmesi ve biyomikroskop adı verilen özel muayene cihazıyla konulur.

Çok ilerlemiş bazı katarakt türlerinde göz bebeğinin arkasında gri veya beyaz bir görünüm fark edilebilir. Ancak dışarıdan görünür hâle gelmesini beklemek doğru değildir; düzenli göz muayenesi erken tanı açısından önemlidir.

Katarakt İki Gözde Aynı Anda Olur mu?

Katarakt tek gözde veya her iki gözde gelişebilir. Yaşa bağlı katarakt çoğu kişide iki gözü de etkiler; ancak genellikle iki gözde aynı hızda ve aynı derecede ilerlemez. Bir gözdeki katarakt diğerinden daha erken başlayabilir veya daha ileri seviyede olabilir. Katarakt bir gözden diğerine bulaşmaz ya da yayılmaz.

Her iki gözde ameliyat gerekiyorsa işlemler çoğunlukla farklı günlerde, gözlerin iyileşme süreci dikkate alınarak planlanır.

Katarakt Ameliyatı Ne Zaman Yapılır?

Katarakt ameliyatı için yalnızca kataraktın belirli bir seviyeye ulaşması veya “olgunlaşması” beklenmez. Ameliyat kararı; bulanık görmenin okuma, araç kullanma, çalışma, televizyon izleme, yüzleri tanıma ve günlük işleri yapma gibi faaliyetleri ne ölçüde etkilediğine göre verilir.

Gözlük numarasının değiştirilmesine rağmen görme yeterince düzelmiyorsa, ışık kamaşması ve gece görüşü sorunları yaşam kalitesini azaltıyorsa katarakt ameliyatı değerlendirilebilir. Ameliyat için kesin bir yaş sınırı bulunmaz; doğru zaman, ayrıntılı göz muayenesi sonrasında hastanın görme ihtiyacı ve göz sağlığı birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Kataraktı ortadan kaldıran tek tedavi ameliyattır. Başlangıç döneminde daha güçlü aydınlatma veya yeni gözlüklerle geçici rahatlama sağlanabilse de bu yöntemler kataraktı tedavi etmez.

Katarakt Hangi Yaşta Başlar?

Katarakt için kesin bir başlangıç yaşı yoktur. Yaşa bağlı katarakta zemin hazırlayan doğal değişiklikler genellikle 40 yaşından sonra göz merceğinde başlamaktadır. Ancak bu değişiklikler uzun süre belirti vermeyebilir; bulanık görme, ışıkta kamaşma ve renklerin soluk algılanması gibi şikâyetler çoğunlukla 50’li ve 60’lı yaşlarda belirginleşir.

Katarakt yalnızca ileri yaşlarda görülmez. Doğuştan gelişebileceği gibi diyabet, göz yaralanması, geçirilmiş göz ameliyatları veya uzun süreli steroid kullanımı nedeniyle daha genç yaşlarda da ortaya çıkabilir. Bu nedenle görmede azalma ya da ışık hassasiyeti yaşandığında yaşın ilerlemesi beklenmeden göz muayenesi yapılmalıdır.