Distikiyazis Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Distikiyazis, göz kapağı kenarında normal kirpiklerin arkasından, meibomian bezlerinin açıklıkları bölgesinden fazladan kirpiklerin çıkmasıdır. Doğuştan bulunabilir veya göz kapağında gelişen iltihap ve doku değişiklikleri sonrasında ortaya çıkabilir. Fazladan kirpikler göz yüzeyine sürtündüğünde batma, sulanma, kızarıklık ve ışığa hassasiyet oluşturabilir. Tedavi, kirpiklerin yerleşimine ve korneada hasar bulunup bulunmadığına göre planlanır.

Distikiasis adıyla da karşılaşılabilen bu durum, yalnızca kirpiklerin gür görünmesi anlamına gelmez. Sorun, kirpiklerin çıkış yerinin normalden farklı olmasıdır. Bazı kişilerde belirgin bir şikâyet oluşmazken bazılarında az sayıda kirpik bile sürekli tahrişe neden olabilir. Bu nedenle değerlendirmede kirpik sayısından çok, göz yüzeyiyle temas ve bu temasın etkileri önemlidir.

Distikiyazis Nedir?

Tıpta distikiyazis, göz kapağının arka kenarında bulunan yağ bezi açıklıklarından veya bu açıklıkların hemen yakınından anormal kirpiklerin gelişmesini tanımlar. Meibomian bezleri normalde gözyaşı tabakasının yağ bileşenini üretir. Distikiyaziste bu bölgede bir ya da birkaç kirpik görülebileceği gibi ikinci bir sıra görünümü de oluşabilir.

Fazladan kirpikler her zaman kalın ve kolay fark edilir değildir. İnce, kısa veya açık renkli olmaları çıplak gözle görülmelerini zorlaştırabilir. Üst ya da alt kapak tutulabilir; durum bir kapakta sınırlı kalabilir veya birden fazla kapağı etkileyebilir. Kirpiklerin göz yüzeyine temas etmediği bazı olgularda yakınma bulunmayabilir.

Distikiyazis ile trikiasis arasındaki temel fark, kirpiklerin çıktığı yerdir. Trikiasiste normal kirpik bölgesinden çıkan kirpikler göze doğru yönelir. Distikiyaziste ise normal kirpik sırasının arkasında ek kirpikler bulunur. Göz kapağı kenarının bütünüyle içeri dönmesi de entropion olarak adlandırılır. Benzer batma şikâyetleri oluştursalar da bu durumların tedavi planları aynı olmayabilir.

Distikiyazis Neden Oluşur?

Distikiyazis nedenleri, doğuştan gelişim farklılıkları ve sonradan oluşan iltihabi veya skar bırakıcı değişiklikler olarak iki grupta ele alınır. Doğuştan türde, göz kapağı gelişimi sırasında meibomian bezi oluşturması beklenen bazı yapıların kirpik kökü yönünde farklılaşması söz konusudur. Edinilmiş türde ise daha önce normal olan kapak dokusunda değişiklik gelişir.

Doğuştan distikiyazis, bazı kişilerde FOXC2 geniyle ilişkili lenfödem-distikiyazis sendromunun bir bulgusu olabilir. Bu sendromda fazladan kirpiklere özellikle bacaklarda lenf sıvısı birikimine bağlı şişlik eşlik edebilir. Ancak yalnızca fazladan kirpik görülmesi, kişide bu sendromun kesin olarak bulunduğunu göstermez. Aile öyküsü ve diğer bulgular birlikte değerlendirilir.

Sonradan gelişen distikiyazisle ilişkili durumlar arasında şunlar bulunur:

• Uzun süreli göz kapağı kenarı iltihabı, yani blefarit.

• Göz çevresini ve göz yüzeyini etkileyen rozasea.

• Göze yönelik kimyasal yaralanmalar ve bunlara bağlı doku hasarı.

• Stevens-Johnson sendromu gibi göz yüzeyinde ağır hasar bırakabilen tablolar.

• Oküler sikatrisyel pemfigoid gibi konjonktivada yara dokusu oluşturan hastalıklar.

Bu hastalıkların her biri her kişide distikiyazis oluşturmaz. Ayrıca kirpiklerin göze batması, tek başına hangi nedenin sorumlu olduğunu açıklamaz. Edinilmiş olgularda yalnızca kirpiği uzaklaştırmak yeterli olmayabilir; altta yatan iltihabın ve göz yüzeyi hastalığının da yönetilmesi gerekir.

Distikiyazis Kimlerde Daha Sık Görülür?

Distikiyazis nadir görülür ve her yaşta fark edilebilir. Doğuştan tür açısından ailede benzer kirpik yapısı veya lenfödem öyküsü bulunması dikkat çekicidir. Sonradan gelişen tür ise kronik kapak iltihabı, kimyasal yaralanma veya skar bırakan göz yüzeyi hastalığı olan kişilerde gündeme gelir.

Doğuştan olması, mutlaka bebeklikte belirgin şikâyet yaratacağı anlamına gelmez. İnce ve yumuşak kirpikler bir süre rahatsızlık vermeyebilir. Kişi durumu daha ileri yaşta, sürekli batma başladığında veya başka bir nedenle yapılan göz muayenesinde öğrenebilir. Bu yüzden tanı yaşı ile hastalığın başlangıç zamanı birbirine karıştırılmamalıdır.

Ailede fazladan kirpik, açıklanamayan bacak şişliği veya erken başlayan varis öyküsü varsa bunlar hekime bildirilmelidir. Lenfödem bazı kişilerde kirpik bulgularından daha geç ortaya çıkabilir. Sendrom şüphesinde göz değerlendirmesine ek olarak ilgili uzmanlıkların görüşü ve genetik danışmanlık istenebilir. Her distikiyazis hastasına aynı tetkiklerin yapılması gerekmez.

Distikiyazis Belirtileri Nelerdir?

Distikiyazis belirtileri çoğunlukla fazladan kirpiklerin korneaya veya konjonktivaya sürtünmesiyle oluşur. Kornea, gözün önündeki saydam tabakadır; konjonktiva ise gözün beyaz bölümünü ve kapakların iç yüzünü örten ince dokudur. Kirpiklerin bu yüzeylerle teması, göz kırpma sırasında rahatsızlığı artırabilir.

Görülebilecek belirtiler şunlardır:

• Gözde kirpik, kum veya yabancı cisim varmış gibi hissetme.

• Sürekli ya da tekrarlayan batma ve tahriş.

• Sulanma ve gözde kızarıklık.

• Işığa hassasiyet ve gözleri kısma ihtiyacı.

• Göz yüzeyi etkilendiğinde ağrı veya bulanık görme.

• Kapak kenarında normal sıranın arkasında fark edilen ek kirpikler.

Belirtiler göz kuruluğu, alerji veya başka kapak sorunlarıyla karışabilir. Aynada fazladan kirpik görülmemesi distikiyazisi dışlamaz. Özellikle sık tekrarlayan ve kullanılan damlalara rağmen devam eden batmada, kirpiklerin çıkış yerlerinin büyütmeli muayeneyle incelenmesi önemlidir.

Yeni gelişen görme azalması, belirgin ağrı veya yoğun ışık hassasiyetinde aynı gün göz hekimine başvurulmalıdır. Göz yüzeyinde çizik ya da başka bir sorun bulunup bulunmadığı muayeneyle anlaşılır. Bu yakınmaları yalnızca kirpik batmasına bağlayıp değerlendirmeyi ertelemek uygun değildir.

Distikiyazis Nasıl Teşhis ve Tedavi Edilir?

Distikiyazis tanısı, göz kapaklarının ve kirpiklerin biyomikroskop adı verilen büyütmeli muayene cihazıyla incelenmesiyle konur. Hekim, kirpiklerin hangi bölgeden çıktığını, göze temas edip etmediğini ve kapak kenarında eşlik eden bir bozukluk bulunup bulunmadığını değerlendirir. Öyküde şikâyetlerin başlangıcı, önceki işlemler, iltihap veya yaralanmalar sorgulanır.

Kornea yüzeyindeki küçük sıyrıkları göstermek için floresan boya kullanılabilir. Görme düzeyi ve gözyaşı yüzeyi de değerlendirilir. Lenfödem-distikiyazis sendromu düşündüren bulgular varsa genetik inceleme gündeme gelebilir; ancak izole kirpik sorununda genetik test otomatik olarak gerekli değildir.

Distikiyazis tedavisi, göz yüzeyini korumayı ve sorun yaratan kirpiklerin temasını ortadan kaldırmayı amaçlar. Belirti vermeyen ve korneada hasar oluşturmayan olgularda hekim takibi yeterli olabilir. Tedavi gerektiğinde kirpiklerin sayısı, yerleşimi, kapak dokusunun durumu ve önceki tedavilere verilen yanıt dikkate alınır.

Göz yüzeyini rahatlatan uygulamalar: Hekimin uygun gördüğü suni gözyaşı veya kayganlaştırıcı göz merhemleri sürtünmeye bağlı yakınmaları azaltabilir. Bunlar fazladan kirpik köklerini ortadan kaldırmaz. Seçilmiş olgularda göz yüzeyini korumak amacıyla tedavi edici kontakt lens kullanılabilir; bu lensler hekim kontrolü ve düzenli takip gerektirir.

Kirpiklerin geçici olarak alınması: Mekanik epilasyonda göze temas eden kirpikler uygun aletle uzaklaştırılır. Kök yerinde kaldığı için kirpikler yeniden uzayabilir. Bu yöntem, bazı hastalarda rahatlama sağlamak veya daha kapsamlı işleme kadar göz yüzeyini korumak amacıyla kullanılır. Evde cımbızla kirpik çekmek gözü yaralayabileceğinden önerilmez.

Kirpik köküne yönelik işlemler: Elektroliz veya radyofrekans gibi yöntemlerle anormal kirpik köklerinin etkisizleştirilmesi hedeflenebilir. Kriyoterapide kontrollü dondurma uygulanır; uygun olgularda lazer yöntemleri de değerlendirilebilir. Seçim yalnızca cihazın adına göre yapılmaz. Köklerin konumu ve çevredeki sağlıklı dokuların korunması önemlidir; birden fazla seans gerekebilir.

Cerrahi tedavi: Yaygın, tekrarlayan veya göz yüzeyini belirgin biçimde etkileyen olgularda göz kapağının tabakaları ayrılarak anormal kirpik köklerine doğrudan ulaşılabilir. Köklerin çıkarılması ya da seçilmiş bir yöntemle etkisizleştirilmesi planlanabilir. Gerekirse kapak dokusuna yönelik ek düzenlemeler yapılır. Her hastaya aynı ameliyat uygulanmaz.

İşlem öncesinde beklenen yarar, tekrarlama ihtimali ve olası yan etkiler konuşulmalıdır. Kullanılan yönteme göre geçici şişlik, renk değişikliği, normal kirpiklerde kayıp veya kapak kenarında skar gibi sorunlar oluşabilir. İşlem sonrası bakım ve kontrol aralıkları kişiye göre belirlenir. Artan ağrı, belirgin kızarıklık veya görmede değişiklik olduğunda planlanan kontrol tarihi beklenmemelidir.

Distikiyazis Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Göze temas eden kirpiklerin oluşturduğu sürtünme devam ederse korneanın yüzey tabakasında tekrarlayan sıyrıklar gelişebilir. Süregelen tahriş, ağrı ve sulanmanın yanı sıra kornea iltihabı veya ülser gibi daha ciddi sorunlara zemin hazırlayabilir. Hasarın derinliğine ve yerine bağlı olarak kalıcı iz oluşması görmeyi etkileyebilir.

Bu riskler her distikiyazis olgusunda aynı değildir. Göz yüzeyine temas etmeyen, belirti oluşturmayan ek kirpiklerle sürekli korneaya sürtünen kirpikler farklı değerlendirilir. Hekimin muayene sonucunda takip önermesi, sorunun ihmal edildiği anlamına gelmez. Önemli olan, göz yüzeyinin korunması ve değişikliklerin izlenmesidir.

Şikâyetlerin geçici olarak azalması da kirpiklerin artık zarar vermediğini tek başına göstermez. Özellikle damla kullanımıyla rahatlayıp kısa sürede yeniden başlayan batmada kontroller sürdürülmelidir. Tedavinin gecikmesiyle oluşan kornea izleri, kirpik sorunu giderildikten sonra tamamen kaybolmayabilir.

Distikiyazis Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Distikiyazis doğuştan mı olur?

Distikiyazis doğuştan olabilir, ancak yalnızca doğuştan gelişen bir durum değildir. Kronik iltihap, kimyasal yaralanma veya skar bırakan göz yüzeyi hastalıkları sonrasında da ortaya çıkabilir. Doğuştan türün bazı olgularında kalıtsal bir neden bulunur.

Fazladan kirpiklerin çocuklukta fark edilmemesi, sonradan oluştuğunu kesin olarak göstermez. İnce kirpikler uzun süre belirti vermeyebilir. Başlangıç öyküsü, ailede benzer durum bulunması ve muayene bulguları, türün belirlenmesine yardımcı olur.

Distikiyazis ameliyatla tedavi edilir mi?

Evet, uygun olgularda cerrahi tedavi uygulanabilir. Özellikle yaygın tutulumda, tekrarlayan kirpiklerde veya kornea hasarı geliştiğinde anormal kökleri hedefleyen ameliyatlar değerlendirilebilir. Bununla birlikte her hastanın ameliyat olması gerekmez; takip veya daha sınırlı işlemler yeterli olabilir.

Cerrahi kararında amaç yalnızca ek kirpikleri uzaklaştırmak değil, göz yüzeyini korurken normal kapak yapısını mümkün olduğunca muhafaza etmektir. İşlemin kapsamı, anestezi yöntemi ve iyileşme süreci muayene sonrasında açıklanır. Herkes için tek bir iyileşme süresi vermek doğru olmaz.

Distikiyazis tekrarlar mı?

Evet, distikiyazis tedaviden sonra tekrarlayabilir. Özellikle yalnızca kirpiğin çekildiği uygulamalarda kök yerinde kaldığı için yeniden uzama beklenebilir. Kökü hedefleyen işlemlerden sonra da tam olarak etkisizleştirilemeyen köklerden kirpik çıkması veya daha önce fark edilmeyen kirpiklerin belirginleşmesi mümkündür.

Tekrarlama ihtimali tedavi yöntemine, tutulumun yaygınlığına ve eşlik eden göz yüzeyi hastalığına göre değişir. Bu nedenle tek seansla kesin ve kalıcı sonuç sözü verilmemelidir. Kontrollerde hem kirpiklerin yeniden çıkışı hem de korneanın durumu değerlendirilerek ek işlem gerekip gerekmediğine karar verilir.

Distikiyazis Tedavisi İçin Veni Vidi Göz'ü Tercih Edin

Sürekli kirpik batması, sulanma veya göz kapağı kenarında fazladan kirpik fark ediyorsanız nedenin belirlenmesi için göz hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. Veni Vidi Göz'de yapılacak değerlendirme, şikâyetlerin distikiyazisle ilişkili olup olmadığının ve göz yüzeyinin etkilenip etkilenmediğinin anlaşılmasına yardımcı olabilir. Tedavi seçenekleri muayene bulgularına göre ele alınmalıdır.